हिमालको जल: नेपाल अब पानी बेचेर समृद्धिको बाटोमा!
संविधानविद रामकृष्ण तिमिल्सेना भन्छन् – “जल त केवल जीवनको स्रोत होइन, राष्ट्रको आर्थिक पुनर्जागरणको शुद्ध सम्भावना हो”
काठमाडौं, असार ८ – संविधानविद तथा आर्थिक चिन्तक रामकृष्ण तिमिल्सेनाले नेपालको समृद्धिको मेरुदण्डको रूपमा हिमालको जल स्रोतलाई अघि सार्नुपर्ने धारणा राखेका छन्। अर्थशास्त्रको मूल सारलाई उद्धृत गर्दै उनले भने, “अर्थशास्त्र भनेको केवल पैसाको होइन, स्रोतमाथिको अधिकार र त्यसको विवेकपूर्ण उपयोग हो। जसले स्रोतमा पकड राख्छ, उसले नै समृद्धिको चाबी पाउँछ।”
उनका अनुसार नेपालले अब आफ्नै भूगोलले दिएको अनमोल उपहार — उच्च हिमाली क्षेत्रको शुद्ध र खनिजयुक्त झरनाको पानी —लाई निर्यातमुखी अर्थतन्त्रको आधार बनाउनुपर्ने समय आएको छ।
शुद्ध हिमाली पानी: नेपालकै अमूल्य सम्पत्ति
नेपालको प्रमुख पहिचान हिमालय मात्र पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा सीमित छैन। त्यहाँ पाइने हजारौं वर्ष पुराना हिमनदीहरूको शुद्ध जल, वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित खनिजयुक्त र मानव स्पर्शरहित पानी, संसारका लागि विलासी वस्तु बन्नसक्ने तिमिल्सेनाको तर्क छ।
“युरोप, अमेरिका, जापान लगायतका देशहरूमा एक लिटर शुद्ध हिमालयन स्प्रिङ वाटरको मूल्य ३ देखि १० डलरसम्म पर्छ, जुन अहिले पेट्रोलभन्दा पनि महँगो हुनसक्छ,” उनले भने।
‘आयात होइन, निर्यात’ को मार्ग रोजौं
वर्तमानमा नेपाल अझै आयातमुखी अर्थतन्त्रमा निर्भर छ। चिनी, तेल, लत्ताकपडा, औषधि, यहाँसम्म कि प्याकेज्ड पानीसमेत भारत वा अन्य मुलुकबाट भित्र्याइन्छ। तर अब यो सोच परिवर्तन गर्नुपर्ने बेला आएको तिमिल्सेनाको जोड छ।
“अब नीति यस्तो हुनुपर्छ कि ‘के बेच्न सकिन्छ?’ भन्ने प्रश्नले नै राष्ट्रिय आर्थिक मोडेल निर्माण गरोस्,” तिमिल्सेनाले भने।
पानी निर्यात किन व्यवहारिक छ?
तिमिल्सेना निम्न कारणहरू प्रस्तुत गर्छन्:
1. अन्तर्राष्ट्रिय माग: स्वास्थ्य चेतना बढ्दै गर्दा ‘natural’, ‘alkaline’, ‘mineral-rich’ पानीको माग तीव्र गतिमा बढिरहेको छ।
2. उच्च मूल्य: एक लिटर पेट्रोलको मूल्य विश्व बजारमा औसत $1.2 जति छ भने, प्रिमियम हिमालयन स्प्रिङ वाटरको मूल्य $5 भन्दा माथि पर्नसक्छ।
3. न्यूनतम उत्पादन लागत: पानी त स्वाभाविक रूपमा पाइन्छ, खर्च प्याकेजिङ, ब्रान्डिङ, र प्रविधिमा मात्र हुन्छ।
4. पर्यावरणमैत्री प्रक्रिया: अन्य खनिज श्रोतको दोहनजस्तो पर्यावरणीय विनाश नभई, दीगो विकासको आधार बन्नसक्ने।
नीतिगत खाका र रणनीति
नेपालले जल निर्यातलाई व्यवस्थित गर्नका लागि तिमिल्सेनाले ठोस रणनीति र संस्थागत खाका प्रस्ताव गरेका छन्:
1. सार्वजनिक–निजी साझेदारी (PPP Model): सरकार स्रोतको सुरक्षा र अनुमति दिनु, निजी क्षेत्र उत्पादन र निर्यातमा सक्रिय हुनु।
2. ‘हिमालयन जल विकास प्राधिकरण’ गठन: पेट्रोलियम बोर्डजस्तै छुट्टै निकायले कानुनी, वैज्ञानिक र बजार व्यवस्थापन गरोस्।
3. ब्रान्डिङमा ध्यान: ‘Bottled at 4000 meters’, ‘Untouched by humans’, जस्ता वाक्यांशले नेपाली पानीलाई विश्व बजारमा लक्जरी वस्तुको रूपमा चिनाउन सकिन्छ।
4. बजार लक्ष्यीकरण: प्रारम्भिक चरणमा जापान, अमेरिका, कोरिया, सिंगापुर, युके, युएईजस्ता उच्च क्रयशक्ति भएका मुलुकमा फिटनेस सेन्टर, एयरपोर्ट, फाइभ स्टार होटलमा आपूर्ति।
सावधानी र दीर्घकालीन सोच आवश्यक
तिमिल्सेनाले दीर्घकालीन सोचसहित काम नगरे जल स्रोतको अत्यधिक दोहन, स्थानीय जनताको विस्थापनजस्ता समस्याले उल्टो असर गर्न सक्ने चेतावनी पनि दिएका छन्।
“स्थानीय समुदायलाई प्रत्यक्ष लाभ पुग्ने संरचना बनाइनुपर्छ। उनीहरूलाई रोजगारी, मुनाफा हिस्सेदारी र सामुदायिक विकासमा संलग्न गरिनुपर्छ,” उनले भने।
पानी बेचेर आर्थिक स्वाभिमानको निर्माण
नेपालले अब पेट्रोल आयातमा निर्भर नभई, पानी बेचेर राष्ट्रको आर्थिक पुनर्जागरण सम्भव बनाउने अवसर देखिएको तिमिल्सेनाको निष्कर्ष छ।
उनको अनुसार, “जल अब केवल जीवनको मात्र आधार होइन। यो नेपालजस्तो देशको समृद्धिको मेरुदण्ड बन्नसक्ने सम्भावना हो। समय आएको छ, अब हामी पानी बेचेर आत्मनिर्भर राष्ट्रको खाका तयार गरौं।”
प्रतिक्रिया दिनुहोस्