लोकतान्त्रिक अभ्यास सिकाउँदै तारापुञ्ज इङ्लिस स्कुल : विद्यालयमै सम्पन्न भयो वास्तविक निर्वाचनको अनुभव

काठमाडौं । विद्यालय भनेको केवल पाठ्यपुस्तक पढ्ने र परीक्षा दिने थलो मात्र होइन, जीवनका लागि आवश्यक मूल्य, संस्कार र व्यवहार सिक्ने केन्द्र पनि हो। यही मान्यतालाई व्यवहारमा उतार्दै ललितपुर स्थित तारापुञ्ज इङ्लिस स्कुलले विद्यार्थीहरूलाई लोकतन्त्रको वास्तविक अभ्यास गराउने उद्देश्यसहित विद्यालयस्तरीय निर्वाचन कार्यक्रम सम्पन्न गरेको छ।
विद्यालय परिसरमा सम्पन्न उक्त कार्यक्रम झट्ट हेर्दा स्थानीय तह वा संसदीय निर्वाचनजस्तै देखिन्थ्यो। उम्मेदवारी दर्तादेखि प्रचारप्रसार, मतदान, मतगणना र नतिजा घोषणासम्मका सम्पूर्ण प्रक्रिया वास्तविक निर्वाचनकै शैलीमा सञ्चालन गरिएका थिए। विद्यालयको यो अभ्यासले विद्यार्थीहरूलाई लोकतन्त्र केवल पुस्तकका पानामा सीमित विषय नभई व्यवहारमा अपनाउनुपर्ने जीवन पद्धति भएको सन्देश दिएको छ।

निर्वाचनमा कक्षा १ देखि १० सम्मका  विद्यार्थी सहभागी भएका थिए। विद्यार्थीहरूले उत्साहपूर्वक मतदान प्रक्रियामा भाग लिँदा विद्यालय परिसर चुनावी माहोलले भरिएको थियो। निर्वाचनमा झण्डै ९० प्रतिशत मत खसेको विद्यालयले जनाएको छ, जसले विद्यार्थीहरूको चासो र सहभागिताको स्तरलाई स्पष्ट देखाएको छ।
विद्यालयमा एक जना स्कुल क्याप्टेन तथा चार जना हाउस क्याप्टेन चयनका लागि निर्वाचन गरिएको थियो। उम्मेदवारहरूले आफ्ना योजना र प्रतिबद्धता प्रस्तुत गर्दै मतदातासँग मत मागेका थिए। कतिपय विद्यार्थीहरूले मतदाता शिक्षा कार्यक्रम सञ्चालन गरेका थिए भने केहीले मतदान अधिकृत, सुरक्षाकर्मी तथा मतगणना टोलीको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। यसले विद्यार्थीहरूलाई नेतृत्व, जिम्मेवारी, निष्पक्षता र पारदर्शिताको व्यावहारिक अनुभव प्रदान गरेको थियो।

विद्यालयका प्रिन्सिपल रमेश बरालले लोकतान्त्रिक संस्कारको विकास विद्यालय तहबाटै सुरु हुनुपर्ने बताउँदै यस्ता कार्यक्रमको महत्व विशेष रहेको उल्लेख गरे।
उनले भने, “लोकतन्त्र केवल मतदान गर्ने प्रक्रिया मात्र होइन, यो जिम्मेवारी, सहभागिता, सहिष्णुता र नेतृत्व विकासको माध्यम पनि हो। विद्यार्थीहरूले सानै उमेरदेखि लोकतान्त्रिक अभ्यास अनुभव गर्न पाउँदा उनीहरू भविष्यमा सचेत, जिम्मेवार र सक्रिय नागरिक बन्न मद्दत पुग्छ। विद्यालयले सिकाइलाई जीवनसँग जोड्ने उद्देश्यले यस्ता कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिनेछ।”

बरालका अनुसार विद्यालयले पछिल्लो समय व्यवहारिक तथा सहभागितामूलक शिक्षणलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ। कक्षाकोठाभित्र सिकेका विषयलाई व्यवहारमा उतार्न सक्ने वातावरण निर्माण गर्नु नै विद्यालयको मुख्य उद्देश्य रहेको उनको भनाइ छ।
शिक्षा क्षेत्रमा अझै पनि घोकन्ते पद्धतिको प्रभाव कायम रहेका बेला तारापुञ्ज इङ्लिस स्कुलले सञ्चालन गरेको यस्तो अभ्यासात्मक निर्वाचन कार्यक्रमलाई शिक्षाविद्हरूले सकारात्मक रूपमा हेरेका छन्। यस्ता गतिविधिले विद्यार्थीहरूमा आत्मविश्वास, निर्णय क्षमता, नेतृत्व विकास, सहकार्य र सामाजिक उत्तरदायित्वको भावना बढाउने विश्वास गरिएको छ।

 
विद्यालयका शिक्षकहरूका अनुसार निर्वाचनमा सहभागी भएका विद्यार्थीहरूले लोकतान्त्रिक प्रक्रियाको महत्व बुझ्नुका साथै आफ्नो मतको मूल्य पनि अनुभव गरेका छन्। मतदाताले स्वतन्त्र रूपमा आफ्नो प्रतिनिधि चयन गर्ने प्रक्रिया बुझ्दा उनीहरूमा भविष्यका नागरिकका रूपमा आवश्यक चेतना र जिम्मेवारी विकास हुने अपेक्षा गरिएको छ।
विद्यालयले सञ्चालन गरेको यो अभ्यासात्मक निर्वाचन कार्यक्रमले विद्यालयलाई केवल शैक्षिक संस्था मात्र नभई जीवन उपयोगी सीप सिकाउने केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्ने प्रयासलाई थप बलियो बनाएको छ। लोकतान्त्रिक मूल्य, सहभागिता, नेतृत्व विकास र जिम्मेवार नागरिक निर्माणको लक्ष्यसहित गरिएको यो कार्यक्रम विद्यार्थी, अभिभावक तथा शिक्षकहरूका लागि प्रेरणादायी बनेको छ।
शिक्षा केवल अंक प्राप्त गर्ने माध्यम नभई जीवनलाई सही दिशा दिने प्रक्रिया हो भन्ने सन्देश दिँदै तारापुञ्ज इङ्लिस स्कुलले सञ्चालन गरेको यो निर्वाचन अभ्यास नेपाली विद्यालय शिक्षामा अनुकरणीय उदाहरणका रूपमा स्थापित हुने विश्वास गरिएको छ।