नेपालको सामाजिक रूपान्तरणका लागि समर्पित संस्था Good Hands Nepal विगत केही वर्षदेखि शिक्षा, स्वास्थ्य, सीप विकास, सामाजिक सचेतना, उद्यमशीलता र युवा सशक्तिकरणमा क्रियाशील रहँदै आएको छ। संस्थाले देशभरका ग्रामीण तथा अर्ध-शहरी क्षेत्रमा प्रभावशाली परियोजनाहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ।

संस्थाका अध्यक्ष दावा लामा सामाजिक सेवा र उत्तरदायित्वका क्षेत्रमा एक सक्रिय, प्रतिबद्ध र दृष्टिवान् नेतृत्वकर्ता हुन्। अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासबाट सिकेर नेपाली समाजमा व्यवहारिक सुधार ल्याउने उद्देश्यका साथ उहाँले दक्षिण कोरिया भ्रमण गर्नुभएको थियो। उहाँको भ्रमण अनुभवलाई समेटिएको विस्तृत विशेष अन्तरवार्ता यस प्रकार प्रस्तुत गरिएको छ:

१. तपाईंको कोरिया भ्रमणको मुख्य उद्देश्य के थियो र तपाईंले त्यहाँ कति समय बिताउनुभयो?
मेरो भ्रमणको मुख्य उद्देश्य कोरियाको सामाजिक संस्था, शिक्षा प्रणाली, प्रविधि, स्वयंसेवा र ग्रामीण विकास सम्बन्धी अभ्यासलाई प्रत्यक्ष अवलोकन गर्नु थियो। मैले २ हप्ता कोरियामा बिताएँ। यो अवधिमा मैले समाजसेवा, अनुसन्धान, शिक्षा र सीप विकासमा काम गरिरहेका विभिन्न संस्थाहरूको भ्रमण गरेँ।
२. तपाईंले सहभागी हुनुभएको प्रमुख कार्यक्रम वा भ्रमण स्थलहरू कुन–कुन थिए?
मैले सउल, इन्चन, र ग्यॉंगगी क्षेत्रका थुप्रै सामाजिक संस्थाहरू, विश्वविद्यालयहरू, सहकारी संस्थाहरू र स्वयंसेवा केन्द्रहरूको भ्रमण गरें। अपांगता सेवा केन्द्र, वृद्धाश्रम, अनाथ आश्रम, तथा ग्रामीण उद्यम प्रवर्द्धन केन्द्रहरूसँग पनि प्रत्यक्ष संवाद भयो।
३. कोरियाको सामाजिक संरचना कस्तो लाग्यो?
कोरियाको सामाजिक संरचना अत्यन्त व्यवस्थित, अनुशासित र उत्तरदायी लाग्यो। सामाजिक समन्वय, पारदर्शिता र दिगोपनको उच्च अभ्यास छ। नागरिक सहभागिता, स्थानिय सरकारको जवाफदेहिता र सामूहिक सोच उल्लेखनीय देखियो।
४. त्यहाँको जनजीवन, जीवनशैली र अनुशासनबारे तपाईंको धारणा के रह्यो?
कोरियाली जनजीवन अनुशासनमा आधारित, स्वच्छ र जिम्मेवार छ। सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण, समयपालन, सामाजिक शिष्टाचार, र व्यक्तिगत कर्तव्यप्रतिको समझदारीले मलाई प्रभावित गर्‍यो। उनीहरूको सामूहिक सोच र व्यक्तिगत जिम्मेवारी जीवनशैलीको केन्द्रमा छ।
५. प्रविधिको प्रयोग र नवप्रवर्तन प्रणाली कस्तो देख्नुभयो?
प्रविधि वहाँको जनजीवनसँग गहिरो रुपमा समायोजित छ। स्मार्ट सिटी अवधारणा, डिजिटल सेवा प्रवाह, र ई–गभर्नेन्स उत्कृष्ट छ। प्रविधि केवल भौतिक सुविधाका लागि नभई, सेवामा सहजता ल्याउने माध्यमका रूपमा प्रयोग गरिएको देखियो।
६. कोरियाको शिक्षा प्रणालीले तपाईंमा कस्तो प्रभाव पारेको छ?
शिक्षा प्रणाली अनुसन्धान, व्यवहारिकता र नवप्रवर्तन मा केन्द्रित छ। बाल्यकालदेखि नै विद्यार्थीहरूलाई सीप, समस्या समाधान क्षमता, र नेतृत्व सिकाइन्छ। विद्यालय र विश्वविद्यालयहरूमा इन्क्युबेशन सेन्टरहरू र टेक्नोलोजी प्रयोगशाला प्रभावशाली छन्।
७. सामाजिक संस्था र नेतृत्वकर्ताबाट प्राप्त सन्देश के–के थिए?
उनीहरूले “परिवर्तनको सुरुआत आफैबाट” भन्ने सन्देश दिए। पारदर्शिता, सहकार्य, र दीगो सोच सामाजिक सेवाको मेरुदण्ड हो भन्ने स्पष्ट भावना थियो। सामाजिक परिवर्तन केवल सरकारको दायित्व होइन, सक्रिय नागरिकता आवश्यक देखिन्छ।

८. ग्रामीण विकास मोडेल नेपालमा कत्तिको लागू हुन सक्छ?
कोरियाली ग्रामीण क्षेत्र शहरजत्तिकै सुविधा सम्पन्न भए पनि परम्परा र प्रकृति जोगिएको छ। सहकारी प्रणाली, स्थानीय उद्यम, र स्थानिय उत्पादनमा प्रवर्द्धन सँग सम्बन्धित अभ्यास नेपालमा अत्यन्त सान्दर्भिक छन्।
९. कोरियाली युवाको सोच र कार्यशैलीबाट नेपाली युवाले के सिक्न सक्छन्?
कोरियाली युवा आत्मनिर्भर, राष्ट्रप्रेमी र समयप्रति संवेदनशील छन्। उनीहरू स्वअभिवृद्धिमा केन्द्रित छन् र आफ्नो कर्मबाट समाजमा योगदान पुर्‍याउने सोच राख्छन्। नेपाली युवाले पनि उत्तरदायी नागरिक बन्ने अभ्यास गर्नुपर्छ।

१०. कोरियाली कार्यसंस्कृतिको विशेषता के देख्नुभयो?
कोरियाली कार्यसंस्कृति पारदर्शिता, समूहमा कार्य, समयपालन, र निरन्तर गुणस्तर सुधार मा आधारित छ। “काम नै पूजा” भन्ने भावना स्पष्ट देखिन्छ। कामलाई व्यक्तिगत प्रतिष्ठाभन्दा पनि सामूहिक लक्ष्यसँग जोडिन्छ।

११. स्वयंसेवा प्रणाली नेपालमा कत्तिको उपयोगी हुन्छ?स्वयंसेवा वहाँको शिक्षा प्रणालीकै आवश्यक भाग हो। यसले नेतृत्व क्षमता, सहानुभूति, र सामाजिक चेतना विकास गर्छ। नेपालमा विद्यालय तहदेखि नै स्वयंसेवा अभ्यास सुरु गरे भविष्यमा समाजप्रति उत्तरदायी पुस्ता तयार हुन्छ।

१२. Good Hands Nepal ले कोरियाबाट के–कस्ता अभ्यास साभार गर्ने योजना बनाएको छ?

हामी “सीप विकास + स्वयंसेवा” अभियान सुरु गर्दैछौं। यसमा प्रविधिमा आधारित सीप प्रशिक्षण, सामाजिक सेवा, नेतृत्व विकास र उद्यमशीलता प्रवर्द्धन गरिनेछ। कोरियाको अभ्यासलाई स्थानीय आवश्यकताअनुसार रूपान्तरण गरेर कार्यान्वयन गरिनेछ।
१३. नेपालको विकासमा कोरियाको कुन अभ्यास सिधै लागू गर्न सकिन्छ?

१. पारदर्शी कार्यसंस्कृति र जवाफदेहिता
२. सहकारीमा आधारित ग्रामीण विकास मोडेल
३. प्रविधिमा आधारित व्यवहारिक शिक्षा प्रणाली
यी अभ्यासहरूले समावेशी र दीगो विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउन सक्छन्।
१४. कोरियाको शासन प्रणालीसँग नेपालको मुख्य भिन्नता के देख्नुभयो?
कोरियाको शासन प्रणाली छरितो, उत्तरदायी र नागरिक–केन्द्रित छ। निर्णय प्रक्रिया स्पष्ट र कार्यान्वयनमा ढिलाइ हुँदैन। नेपालमा पनि यस्ता मूल्यहरू आत्मसात गरे सरकारप्रति जनविश्वास बलियो हुन्छ।
१५. तपाईंको भ्रमणबाट सिकिएका मुख्य तीन पाठ के–के हुन्?

१. अनुशासन र सामाजिक चेतना विकासको आधार हो।
२. व्यवहारिक र सीपमा आधारित शिक्षा अपरिहार्य छ।
३. पारदर्शिता, सहकार्य र जवाफदेहिता दिगो विकासका आधारस्तम्भ हुन्।
१६. कोरियामा रहेका नेपाली श्रमिकहरूको अवस्था कस्तो छ?
पहिला अवस्था चुनौतीपूर्ण थियो। अहिले सरकारी श्रम सम्झौतापछि सुधार आएको छ। श्रमिकहरूको सीपस्तर, सुरक्षा, र सामाजिक सम्मान बढेको छ। यद्यपि भाषा र सांस्कृतिक चुनौती अझै केही छन्।
१७. कोरियाको धार्मिक स्वतन्त्रता र पर्यटन अवस्थाबारे के अनुभव गर्नुभयो?
धार्मिक स्वतन्त्रता छ, तर अत्यन्त निजी र शालीन रूपमा व्यवहार गरिन्छ। पर्यटन क्षेत्र अत्यन्त प्रविधियुक्त, सुव्यवस्थित र अनुभव–केन्द्रित छ। सांस्कृतिक सम्पदा र आधुनिकताबीच सन्तुलन राखिएको छ।

१८. कोरियामा अध्ययन गर्न चाहने नेपाली विद्यार्थीलाई तपाईंको सन्देश के छ?
कोरिया अवसर र चुनौतीको संगम हो। यहाँको शिक्षा प्रणाली उत्कृष्ट छ, तर अनुशासन, संस्कृतिप्रति सम्मान र कडा परिश्रम आवश्यक पर्छ। भाषा र सांस्कृतिक तयारी, साथै सकारात्मक सोच लिएर जानुपर्छ। प्रमाणपत्रभन्दा पनि ज्ञान, अनुसन्धान र नेतृत्व विकास मुख्य लक्ष्य हुनुपर्छ।

१९. तपाईंले कोरियाली समाजबाट पाएको सबैभन्दा गहिरो प्रभाव के हो?
मैले कोरियाली समाजबाट पाएको सबैभन्दा गहिरो प्रभाव भनेको व्यक्तिगत उत्तरदायित्व, सामाजिक अनुशासन र नवप्रवर्तनप्रतिको सम्मान हो। त्यहाँ प्रत्येक व्यक्तिले आफूले पाएको जिम्मेवारीलाई अत्यन्त गम्भीरता र इमानदारीका साथ पूरा गर्छ।

सामाजिक संरचना यस्तो छ, जसमा विकास, शिष्टाचार, सहकार्य र राष्ट्रप्रतिको समर्पण प्रत्येक तहमा देखिन्छ। त्यहाँको शिक्षा प्रणालीदेखि श्रमिक चेतना, सामाजिक सेवा, प्रविधि प्रयोग र प्रशासनिक कार्यशैलीसम्म सबै कुरामा निरन्तर सुधार गर्ने सोच देखिन्छ।
यस्तो संस्कृतिले मलाई यो सिकाएको छ कि परिवर्तन नेतृत्वबाट मात्र होइन, जनस्तरबाट पनि सम्भव हुन्छ, र त्यसको सुरुआत आफैंबाट गर्नुपर्छ। यो अनुभवले मेरो सोच, दृष्टिकोण र कार्यशैलीमा गहिरो रूपले सकारात्मक प्रभाव पारेको छ।
२०. अन्त्यमा, कोरियाको अनुभवलाई तपाईं व्यक्तिगत र संस्थागत रुपमा कसरी उपयोग गर्न चाहनुहुन्छ?
व्यक्तिगत रूपमा, म कोरियाबाट सिकेको अनुशासन, समयपालन, निरन्तर सुधार र सामाजिक उत्तरदायित्व लाई आफ्नो जीवनशैलीमा समावेश गर्दै लैजाने छु। मैले नेतृत्वकर्ताको रूपमा अरूलाई केवल निर्देशन दिने होइन, उदाहरण प्रस्तुत गर्ने शैली अपनाउने प्रण गरेको छु।
संस्थागत रूपमा, Good Hands Nepal ले अब “सीप + सेवा + नेतृत्व” भन्ने त्रिकोणीय मोडललाई प्राथमिकता दिनेछ।

हामीले युवाहरूका लागि व्यावसायिक सीप तालिम,
विद्यालयस्तरमै स्वयंसेवक अभ्यास, र सामुदायिक परियोजनामा नेतृत्व विकास कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने योजना बनाएका छौं।
कोरियाली अभ्यासलाई स्थानीय आवश्यकता अनुसार परिमार्जन गर्दै, हामी नेपालमा दिगो, समावेशी र नवप्रवर्तनशील विकास मोडल स्थापना गर्न चाहन्छौं। मेरो विश्वास छ, यो अनुभवले Good Hands Nepal लाई अझै दूरदर्शी, सक्षम र प्रभावशाली सामाजिक संस्था बनाउनेछ।